Sosyal fobi bir ya da daha fazla sosyal durumdan kaçınmaktır. Sıklıkla kaçınılan durumlar toplulukta konuşmayı, yeni insanlarla tanışmayı, çıkma teklif etmeyi, topluluk içinde yemek yemeyi, genel tuvaletleri kullanmayı, mevki sahibi kişilerle konuşmayı ve başkalarının fikirlerine karşı çıkmayı içerir.
Sosyal fobisi olan kişiler diğer kişilerin kendileri hakkında olumsuz düşünmelerine neden olacak şekilde davranacaklarından korkarlar. Başkalarının kendilerindeki kızarma, titreme veya terleme gibi kaygı belirtilerinin farkına varacağından korkarlar. Sosyal fobisi olan kişiler sıkılıkla kendilerini kaygılandıran durumlardan uzak durmaya çalışırlar. Bunu yapamayınca çok kaygılı ve utanmış hissederler. Zaman zaman panik atakları olabilir. Sosyal fobi utangaçlığın ağır ve işlev bozucu bir türüdür ve kişinin yaşamında sorunlar yaratabilir. Ağır sosyal fobisi olanların sıklıkla çok az arkadalı vardır, yalnızlık hissederler, okulda ve işte hedeflerine ulaşmakta güçlük çekerler.
Sosyal fobi çok yaygındır. Yaşam boyu görülme sıklığı %13 civarıdır. Bir çok kişi de sosyal fobi denebilecek kadar ağır olmayan utangaçlık belirtileri olabilir. Kadınlarda 2 kat daha fazla görülür. Ama erkelerde yardım arayışı daha fazladır. Sıklıkla ergenliğin ilk yıllarında başlar ve yardım alınmazsa yıllar boyu sürer.
Sosyal fobi neden olmaktadır?
Genetik geçişe bakıldığında sıklıkla sosyal fobi ya da utangaç akrabaları vardır.
Geçmiş deneyimler önemlidir. Bir çok sosyal fobisi olan kişi geçmişte mahcup duruma düştüğünü ya da aşağılandığını hatırlar. Bu durum aynı şeyin tekrarlanacağı korkusunu ortaya çıkarır. Kısa zamanda da sosyal durumlardan kaçınmaya başlarlar.
Sosyal fobisi olan kişilerin sosyal durumlardayken ne olacağı hakkında olumsuz otomatik düşünceleri vardır. Yaygın düşünceler “söyleyecek bir şey düşünemeyeceğim” , “kendimi aptal durumuna sokacağım” , “insanlar kaygılın olduğumu anlayacak” şeklindedir. Ayrıca ulaşılması zor yüksek standartları vardır “hiçbir zaman kaygı duymamalıyım”, “herkesin onayını almalıyım” gibi.
Sosyal beceri eksikliği: Bazı sosyal fobi hastaları hiçbir zaman sosyal becerileri öğrenme şansları olmamıştır. Bu da sosyal durumlarda sorun yaşamalarına neden olur.
Tedavi
Bilişsel davranışçı terapi korkularınıza neden olan düşünceleri değiştirmenize yardımcı olur. Olumsuz otomatik düşünceleri nasıl farkına varılacağı ve bunları değiştirme yöntemleri öğretilir. Ayrıca geçmişte çekinilen durumlarla kademeli yüzleşme egzersizleri uygulanır ve bu sizin korkularınızın genellikle gerçek dışı olduğunu ve sonuç bu durumla daha az korkabileceğinizi keşfetmenize yardımcı olacaktır. Ayrıca sosyal beceriler ve nasıl gevşeyeceğiniz de öğretilir.
Tedavide gerekli durumlarda ilaç tedavileri de eklenebilir. İlaç kesilirse mevcut belirtiler tekrar ortaya çıkabileceği için ilaç ve BDT tedavisi en iyi seçenektir.
Birçok hasta tedavi başlarında kendilerini kaygılı hisseder ve fayda görüp göremeyeceklerini düşünürler. Yapmanız gereken şey terapiye şans tanımaktır. Terapide kendinize yardımcı olmak için yapabileceğiniz şeyler öğrenip bunları seanslar arasında uygulamanız tedavinin başarısını olumlu etkiler. Pratik arttıkça tedavi başarı oranı artar.
