Obezite tüm dünyada yaygınlığı giderek artan bir halk sağlığı sorunudur. Obezite vücuda besinler ile alınan enerjinin, harcanan enerjiden daha fazla olmasından kaynaklanan ve vücut yağ kitlesinin, yağsız vücut kitlesine oranla artması ile karakterize olan kronik bir hastalıktır. Son dönemde obeziteye bağlı kalp hastalıkları, hipertansiyon, tip 2 diyabet hastalığı, eklem rahatsızlıkları, serebrovasküler olaylar çok büyük oranda artış göstermiştir. Bir çok psikiyatrik hastalıkta da ilaç yan etkileri, sedanter yaşam, beslenme bozuklukları nedeniyle obezite sıklığı artmıştır. Bu nedenle hastaların ve ailelerinin bu konuda bilgilendirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Obezitenin oluşumunda genetik, çevresel ve psikolojik etmenlerin rolü olduğu düşünülmektedir. Obezite nedeni ile tedaviye başvuranlar değerlendirildiğinde bu kişilerde kişilik bozuklukları, depresif bozukluklar, anksiyete bozuklukları, somatoform bozukluklar, uyku bozuklukları, tıkınırcasına yeme bozukluğu ve gece yeme sendromuna daha sık rastlandığı görülmüştür.
Tedavide neler yapılır?
Bilişsel davranışçı terapi (BDT) çeşitli psikiyatrik tabloların oluşumunda ve devamında rol oynayan süreçlerin daha iyi anlaşılması ve değiştirilmesi ile ilgili çeşitli müdaheleleri içeren kanıta dayalı bir tedavi yaklaşımıdır. Günümüzde hastalık nükslerinin önlenmesi tedavi kadar önemli bir konu olup hastalığı belirleyen etkenlerle, nüksleri belirleyen etkenlerin her zaman aynı olmadığı bilinmektedir. Obezite tedavisinde de kilo kaybının sağlanması ve bunun korunması ana hedeflerdir. Kilo kontrolünün de etkili bir biçimde yapılabilmesi ancak bu kontrole engel olan duygu, düşünce ve davranışların iyi tanımlanabilmesi ile mümkündür.
BDT’ de tedavi sadece kilo kaybına erişmek için değil, aynı zamanda onu takip eden kilo alımı nükslerini önlemek için de tasarlanmıştır. Kilo kaybı ile kilo korunması arasında bir ayrım yapmak önemlidir. Birinci safhada hedef kilo kaybıdır. İkinci olarak kilonun korunması ve potansiyel engelleri ele almaktır. Bunun için de gerçek dışı kilo hedefleri saptanır makul düzeye getirilir, beden algısı ile çalışılır ve hastanın doğrudan birincil hedefleri ele alınır.
Birinci aşamada hedef kilo kaybının yanında aynı zamanda kişisel olarak dikkat çeken görünüş, kendine güven, ilişkileri kalitesi, fiziksel zindelik, bilişsel ve davranışsal değişime erişmek, tedavide olan değişimleri fark etmek ve onlara değer vermek, değiştirilemeyecek şeyleri kabul etmeyi öğrenmektir. Terapistin hedefi hastanın kiloları, buna değecek ölçüde kontrol edebileceklerine inanmaları ve bir sonraki hedef olarak kilo kaybından çok kilonun sabit tutulmasını kabul etmeleridir. İkinci aşamada da hastaların etkili kilo kontrolü için gereken davranışsal becerileri ve bilişsel yanıtları edinmelerine ve sonra bunları uygulamalarına yardım etmek ana noktadır.
Hasta değerlendirilir ve kilo kaybı, kilo korunması arasındaki fark vurgulanır. Yemek ve sıvı alımında detaylı kendini izleme anlatılır. Hastalara nasıl kalori hesaplayacakları öğretilir. Hastala aynı zamanda kilolarını her hafta bir grafik üzerinde nasıl çizecekleri gösterilir. Enerji alımlarını günde yaklaşık kişiye göre değişmekle birlikte 1500 kcal ile sınırlandırmayı temel alan beslenme biçimi öğretilir. Hastaların enerji kısıtlı diyetlerine bağlılıklarını etkileyebilecek sorunlar saptanır. Motivasyon, enerji alımını yanlış izleme, kötü yemek seçimi, aşırı alkol, abur cubur yeme, olumsuz ruh hallerine bir yanıt veya ödül olarak yeme gibi faktörler değerlendirilir. Tedavi sürecinde beden algısı ile ilgili endişeler de ele alınmaktadır.
BDT’ nin en önemli özelliği uzun vadede kilonun korunmasına verdiği önceliktir. Kilo kaybı ile kilo korunması arasındaki farkların altı çizilir. İlki kilonun korunması kilo kaybından daha az güçlendiricidir bunun bir nedeni de etraftaki insanlardan daha az cesaretlendirme gelmesidir. İkincisi kilo koruma süreci zamanla sınırlı değil belirsiz bir süredir ve üçüncüsü daha önce kabul edilemez olarak görülen kilo ve şekil kabullenmeyi içerir.
